Xứ Mường địa điểm du lịch cộng đồng nguyên sơ

Xứ Mường, tên thường gọi của vùng đất Hòa Bình, tự nó đã nói lên biết bao điều về quê hương gốc gác của một nền văn hóa tuy kề sát Hà Nội mà vẫn đầy lạ lẫm, tự ngàn xưa đã kiêu hãnh song hành cùng văn hóa miền xuôi. Dù đã đến hay đang trên đường đi đến Hòa Bình, du khách vẫn thường nghĩ ngay tới lòng hồ

Nhưng có đi sâu vào các huyện xa của tỉnh Hòa Bình mới phát hiện ra những điều khác, cũng nguyên sơ, cũng đậm chất rừng, nhưng lại mang sắc thái khác hẳn xứ Mường ta hằng biết. Trong buổi chiều giá lạnh hay giữa sớm tinh mơ của mùa đông, chợt tỉnh giấc giữa chung quanh là cánh đồng lúa nằm gọn trong lòng thung lũng Mai Châu, ắt hẳn ta nhận ra vẻ đẹp thật riêng của những nếp nhà sàn Thái ẩn hiện trong sương mù hư ảo. Một buổi trưa nắng vàng không đủ xua tan sương trắng vấn vít trên đường núi, ta bỗng ngỡ ngàng và có thể reo lên như con trẻ khi chợt gặp những nếp nhà chẳng biết của người Mông hay người Thái, rải rác cheo leo trên sườn núi, đôi lúc dập dềnh theo tán lá một tà váy đích thị của phụ nữ Mông thoăn thoắt đi theo lối mòn…

Căn cứ theo trang phục, các nhà nhân chủng học hình như không có tên gọi người Mông Xanh, dù có Mông Hoa, Mông Trắng…, nhưng giới du lịch vẫn gọi cư dân của vùng Sà Linh gần hang kia là người Mông xanh, bởi rõ ràng phụ nữ ở đây diện nhữg tà váy thêu xanh đẹp như hoa, bên cạnh những nhóm khác vẫn mặc váy đỏ giống vùng Bắc Hà, Lào Cai hay trên Sơn La, Hà Giang. Một màu xanh thuần khiết gợi về vẻ đẹp của rừng núi nguyên sinh thăm thẳm.

Không thể nào không dừng chân vào chợ thị trấn, dù là ngôi chợ mái tôn và sàn xi măng nhưng vẫn ngồn ngộn sắc thái miền sơn cước. Lâm thổ sản bày bán cùng hàng cơ khí gia dụng, nhưng đẹp nhất vẫn là khu bán vải. Dám chắc rằng những cuộn vải thêu mịn màng được người bán hàng bày kín sạp là vải nhập từ Trung Quốc, dù đẹp nhưng vẫn thấy trơ, bởi không được dệt bởi khung cửi gỗ và thêu bởi bàn tay thiếu nữ miền cao. Thứ vải đó vẫn được bán mua nhiều, nhưng hình như các bà các cô địa phương chỉ mua về để may cắt chăn, gối hoặc làm lớp lót trong cho váy, còn mặt ngoài váy – niềm kiêu hãnh của bất kỳ người phụ nữ địa phương nào – chắc chắn phải được tạo ra từ cả trăm, cả nghìn ngày mệt mài thêu từng mũi chỉ bên hiên nhà.

Không cao rộng như sàn nhà Mường, không có cầu thang chia hai bên như sàn nhà Thái, nhà người Mông vùng Sà Lĩnh đa phần thấp tầng, cũng vách gỗ, mái gỗ hoặc lợp rạ, còn hàng hiên bên ngoài thường nên đất cao hơn sân – đó chính là thế giới của những thân phận phụ nữ miệt mài vói cây kim, sợi chỉ.

Từ chợ đi theo con đường xuyên qua những vườn đào thân gầy khô khẳng, ta sẽ tới bản làng miên man nhà vách gỗ như vậy, chỗ nào cũng bắt gặp từng đống củi xếp gọn gàng trước sân và đăm đắm ánh mắt thiếu nữ ngồi thêu bên hiên đất. Xưa kia đã có biết bao thế hệ phụ nữ Mông ngồi thêu như thế. Ngày nay, dù ngoài đường xe cơ giới chạy ào ào, các em gái, chị gái, rồi lớn hơn là các mẹ, các bà vẫn ngồi thêu như chính bầu trời xứ này vẫn bàng bạc hơi sương giá mùa đông. Từ hàng nghìn, hàng vạn mũi thêu đó mà hình thành nên vạt váy tròn xoe, xanh mướt hoặc đỏ rực rỡ, tươi thắm như đóa hoa xuân.

Khuôn hình “kinh điển” của các nhiếp ảnh gia mỗi khi tới đây tất nhiên là hình vạt váy tròn. Mỗi chiếc váy đều là công trình nghệ thuật được kết hợp từ cả trăm nếp gấp, chứa đựng những mã thông tin thuộc về riêng dòng tộc người Mông, mà chỉ có người trong tộc mới nhận biết. Điều này các nhà dân tộc học hiểu rõ. Còn vưosi du khách, chỉ đơn giản thấy vạt váy tròn có sức hấp dẫn thật lạ lùng. Nó cũng giống như vẻ hoang sơ của cọn nước tròn quay bên dòng suối gây tò mò thích thú với lữ khách thị thành. Chiếc cọn nước ngày xưa vốn hiện hữu khắp mọi chốn núi rừng, ngày nay đã bị thay thế gần hết bởi các kiểu động cơ máy nổ và ống dẫn cao su. Nhưng may mắn vẫn còn một số bản làng Hòa Bình ưa sử dụng cọn nước. Cần mẫn quay những vòng bất tận, cọn nước tươi mát cho cánh đồng lúa, dẫn nước từ khe, xa về nhà, in lên nền trời xanh thẳm dáng tròn như hoa nắng.
Có lẽ cảm xúc của người đồng bằng nghe văng vẳng trong thinh không tiếng mõ trâu lốc cốc buổi chiều tà cũng man mác như khi bất chợt gặp ở nơi hoang vu này một vòng quay cọn nước, hoặc hư huyền hơn nữa là khi hiện ra trước mắt tà váy Mông thấp thoáng rồi vụt biến vào con đường dẫn tới bản xa.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *